Marek Weiss – Grzesiński - biografia

Marek Weiss

Reżyser teatralny i operowy. Ukończył polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim (1974) i reżyserię w warszawskiej PWST (1980). Debiutował realizacją dramatu Szekspira Troilus i Kressyda w Teatrze Narodowym. Jako dyrektor Teatru Muzycznego w Słupsku (1978-81) zrealizował kilka inscenizacji dramatów Szekspira. Stypendium British Institute w Warszawie umożliwiło mu studia szekspirowskie w Wielkiej Brytanii. Ich efektem była realizacja Hamleta nagrodzona na festiwalu w Toruniu.  Został zaangażowany jako reżyser etatowy do Teatru Narodowego w Warszawie, gdzie wystawił Czekając na Godota Becketta. W 1981 roku zrealizował w  Operze we Wrocławiu prapremierę opery Manekiny Zbigniewa Rudzińskiego wg Schulza, która prezentowana była na Festiwalu w Rennes i na Festiwalu Narodów w Sofii. W latach 1982-88 i 1992-95 był głównym reżyserem Teatru Wielkiego w Warszawie. Zrealizował na tej scenie kilkanaście oper. Znalazły się wśród nich: Borys Godunow Musorgskiego, Fidelio Beethovena, Wozzeck Berga (prapremiera polska), Łucja z Lammermoor Donizettiego, Straszny dwór Moniuszki, Turandot Pucciniego, Manekiny Rudzińskiego, Aida, Macbeth, Traviata i Nabucco Verdiego, Mistrz i Małgorzata Kunada, Bramy raju Joanny Bruzdowicz, (nagroda Komitetu Kultury Niezależnej „Solidarność” za rok 87) Dama pikowa Czajkowskiego, Salome Richarda Straussa, Raj Utracony Pendereckiego (prapremiera polska) i Faust Gounoda.

Od 1989 roku pełnił funkcję dyrektora artystycznego Teatru Północnego w Warszawie. W 1991 r. powrócił do Opery Narodowej. Zrealizował także w Teatrze Wielkim w Łodzi: Diabły z Loudun Pendereckiego i Don Giovanni Mozarta. Tę ostatnią operę przygotował również w  1998 roku w Operze Narodowej w Warszawie na inaugurację dyrekcji Jacka Kaspszyka. Wiele z jego spektakli było prezentowanych w Paryżu, Londynie, Berlinie, Monachium, Wiedniu, Moskwie, Brukseli, Hadze, Luksemburgu, Atenach, Pekinie, Tokio, Jerozolimie i w kilkunastu innych miastach Europy i Azji. Za granicą zrealizował jako reżyser Trubadura Verdiego w Sofii, Mahagonny Brechta/ Weilla w Tel Avivie, Nabucco Verdiego w Istambule, Króla Rogera Szymanowskiego i Straszny Dwór Moniuszki w USA, Traviatę Verdiego i Łucję z Lammermoor Donizettiego w Korei Południowej, Aidę w Belgii i Holandii, Cosi fan tutte Mozarta w Bratysławie oraz Eugeniusza Oniegina w Finlandii. Wielokrotnie realizował spektakle na festiwalach w Atenach, Vichy, Jerozolimie, Xanten, Carcassonne i Pafos.  W latach 1995-2001 był dyrektorem artystycznym Teatru Wielkiego w Poznaniu. Zrealizował tam: Nabucco, Traviatę, Trubadura i Aidę Verdiego, światową prapremierę Elektry Theodorakisa, Toskę i  Butterfly Pucciniego, Wesele FigaraCzarodziejski Flet Mozarta, Cyrulika sewilskiego Rossiniego, Salome Richarda Straussa, Diabły z Loudun Pendereckiego, Carmen Bizeta oraz Borysa Godunowa Musorgskiego. Polska prapremiera Galiny Landowskiego , zrealizowana w 1999 została zaproszona na EXPO 2000 w Hanowerze. W 2001 roku jego produkcja Wolnego strzelca Webera otworzyła nowo odbudowaną scenę Opery Wrocławskiej. Z jej zespołem wystawił także Antygonę Rudzińskiego i Kolonię karną Bruzdowicz, Czarodziejski FletWesele Figara Mozarta oraz widowiska w Hali Ludowej, takie jak: Nabucco, Skrzypek na Dachu i Aida.

We wrześniu 2004 roku został mianowany zastępcą dyrektora artystycznego Opery Narodowej.  Rok później, po odwołaniu Jacka Kaspszyka zrezygnował ze swojej  funkcji. Przygotował dla festiwalu Warszawska Jesień prapremierę opery Zygmunta Krauzego Iwona Księżniczka Burgunda. W 2007 wystawił ją w Operze Narodowej i został odznaczony przez Ministra Kultury srebrnym medalem „Gloria Artis”. W latach 2006-2014 był etatowym reżyserem Warszawskiej Opery Kameralnej, gdzie zrealizował Wolnego Strzelca Webera, Juliusza Cezara Haendla,  Żywot rozpustnika Strawińskiego i Cosi fan tutte Mozarta. Od 2008 jest dyrektorem naczelnym i artystycznym Opery Bałtyckiej, gdzie wcześniej reżyserował Butterfly, Fausta i Rigoletto.  Przekształcił ten teatr w nowoczesną placówkę z zespołem operowym dobieranym do każdej premiery z castingów i młodym, dynamicznym teatrem tańca. W uznaniu dla tych przekształceń został wraz ze swoją żoną, choreografem Izadorą Weiss uhonorowany Pomorską Nagrodą Artystyczną przyznawaną przez marszałka województwa.

Pierwszymi realizacjami Marka Weissa stawiającymi na jakość muzyczną i teatralne nowatorstwo był tryptyk Mozarta Don Giovanni,  Wesele Figara i Czarodziejski Flet oraz  Eugeniusz Oniegin Czajkowskiego i Ariadna na Naxos Ryszarda Straussa. Spektakl ten był prezentowany na festiwalu TV Mezzo  i transmitowany do wielu krajów świata. W ramach festiwalu Solidarity of Arts 2010 roku została zaprezentowana w Operze Bałtyckiej  premiera Makbeta Verdiego. Telewizja BBC uznała Operę Bałtycką za jedną z najlepszych w Europie w sezonie 2010/11. Sensację wzbudziła kolejna premiera z muzyką Straussa  Salome. Kolejny sezon Weiss rozpoczął premierą Madame Curie Elżbiety Sikory. Dzieło zostało  napisane na zamówienie Opery Bałtyckiej i wystawione  w Paryżu na zaproszenie UNESCO z okazji roku Marii Skłodowskiej–Curie. Dwa lata później film z tego spektaklu dostał główna nagrodę wydawców francuskich „Orfeusz”. Jednocześnie Bałtycki Teatr Tańca za choreografie Izadory Weiss został doceniony przez mistrza Jiriego Kyliana, który postanowił, że zrealizuje swoje dwa spektakle wraz z jej premierą w tym brawurowo wykreowanym zespole.  Po dwóch latach przekazał zespołowi kolejne swoje dwie choreografie. Znaczącym projektem Marka Weissa było wystawienie dzieła Szostakowicza i jego uczniów, czyli Skrzypiec Rotszylda Fleischmanna w reżyserii Weissa oraz Graczy Szostakowicza/ Meyera w reżyserii Andrzeja Chyry. Ten dyptyk uzyskał tytuł najlepszego operowego spektaklu 2013 roku w Polsce. Jednocześnie realizacja Izadory Weiss Snu Nocy Letniej w rankingu brytyjskich krytyków uzyskała tytuł najlepszej tegorocznej premiery teatru tańca na świecie.  Rok później nagrodę imienia Kiepury za najlepszy spektakl roku otrzymała ponownie Opera Bałtycka za operę Ubu Rex Pendereckiego w reżyserii Janusza Wiśniewskiego. Cosi fan tutte Mozarta, Toska Pucciniego i Otello Verdiego to trzy kolejne inscenizacje Marka Weissa. Ostatnia była połączona w projekt „Wyspa Szekspir” z mistrzowską premierą  BTT Burzy według Szekspira z muzyką Gustawa Mahlera  w choreografii Izadory Weiss. Do tego tytułu dołączyła kameralną Fedrę według Racine'a, z którą gościła w Londynie wzbudzając tam zachwyt swoją choreografią. Rok 2015 Marek Weiss zamknął premierą Strasznego dworu Moniuszki, a rok 2016 otworzył premierą Czarnej maski Krzysztofa Pendereckiego.

Spektakl ten stał się podsumowaniem poszukiwań odrębnego stylu teatru operowego łączącego muzykę ze światem scenicznym. Prezentowany na scenie Opery Narodowej w ramach 20go festiwalu Ludwika van Beethovena wzbudził uznanie krytyki swoim poziomem artystycznym i odważnym przesłaniem w obronie europejskich wartości. Stojąca owacja warszawskiej publiczności była zwieńczeniem ośmio i pół letniej dyrekcji Weissa w  Operze Bałtyckiej. Po przejściu na emeryturę poświęcił się współpracy z żoną przy przekształceniu jej zespołu w Biały Teatr Tańca i utrzymywaniu jego wysokiej rangi artystycznej na świecie. Pierwszym projektem tego nowego zespołu był występ na Diagilev International Festival of Arts w Petersburgu z czterema choreografiami Izadory Weiss, wśród których najważniejsza jest jej ostatnia premiera Tristan & Izolda z muzyką Krzysztofa Pendereckiego. Marek Weiss wciąż jest czynnym reżyserem i ma w planach kilka znaczących realizacji, w tym w Operze Narodowej. Jest autorem artykułów o teatrze operowym i powieści: Boskie Życie, Cena ciała  oraz Brat bies.W najbliższej przyszłości ukaże się książka Biały wieloryb będąca podsumowaniem jego działalności teatralnej oraz najnowsza powieść Marka Weissa Antygona w piekle.